محمد صادق على خان

87

مخازن التعليم ( فارسى )

و اكثار او مورث سحج و سعال و مضر سپرز و مولد سده و مصلحش كتيرا و بدلش الوى سياه و در غير اسهال زرشك و قدر شربت آن از هفت مثقال تا سى مثقال و دانه او در سيوم سرد و خشك قابض و مغز تخم او جهت امساك منى مجرب است و مربائ او خصوصا مربائ قسم سرخ او بسيار لذيذ و مفيد بمنافع مذكوره چون برگ نازك او بسايند و در آب بمالند و صاف كنند و بياشامند جهت تپ صفراوى و زحير حار و سوزاك نافع است و گل او همراه گوشت پخته خورند بسيار لذيذ و مسكن صفرا و ملين طبع و برانگيختن اشتها مفيد توت به فارسى و بهندى توت نيز گويند ثمر درختى است شيرين او در اول گرم و در دوم تر و مدر بول و ملين طبع و مولد خون صالح و مبهى و مفتح سده و مصلح حال جگر و مسمن و مقوى گرده و جهت آبله و حصبه نافع و مفسده معده و مصلحش سكنجبين و ترش كه شاه توت بود در دوم سرد و در اول خشك قابض و مطفى حدت خون و قامع صفرا و خشك او مضر سينه و عصب و مصلحش عسل چون آب ريشه توت را كه از شگافتن او گرفته باشند به قدر هفت اوقيه با برگ انجير و برگ تاك به قدر يك وقيه در ديگ سرپوش بخمير گرفته بجوشانند تا به سدس رسد خضاب بغايت قوى و مجرب است تودرى بهندى مكهاره گويند زرد و سفيد و سرخ مىباشد و بىتندى و زرد و سفيد را در اصفهان قدومه و سرخ او را قدومه گلگون گويند در دوم گرم و در اول تر محرك باه و مشتهى و مسمن و جهت برودت احشا و سرخ كردن رخساره و صاف نمودن بشره و رفع مواد سوداوى و سعال يبسى نافع و بدلش بهمن سرخ است و قدر شربتش تا پنج درم و نبات او قابض و در غايت ردع است تورئ ثمر مشهور است سه قسم مىباشد قسمى تلخ و خشك است سبك و پزنده ماده خام و دافع اماس اعضا و زردى بدن و استسقا و امراض سپرز و جذام و بواسير و فساد صفرا و قسمى گهياتورى نامند بسيار چرب و سرد مگر باعث تپ سرد و فساد بلغم و قسمى از هر دو كلان كه ارّه‌تورى نامند ملين و رافع